Ysgol i Ferched yn Ne Swdan -- Mawrth 2026

Bu Caroline Noall yn garedig iawn i gamu i mewn ar y funud olaf i siarad yn ein cyfarfod ym mis Mawrth gan fod yn rhaid i'r siaradwr a drefnwyd ganslo oherwydd afiechyd.

Dywedodd wrthym am Ysgol Merched Ibba a agorwyd yn 2014. Roedd blynyddoedd lawer o ryfel cartref wedi bod yn Swdan a rhoddwyd annibyniaeth i Dde Swdan yn 2011. Mae De Swdan yn wlad eithaf mawr – tua 31 gwaith maint Cymru. Mae trafnidiaeth yn anodd oherwydd ansawdd gwael ffyrdd a rhwydweithiau trafnidiaeth. Dywedodd Caroline wrthym ei bod wedi sylwi, tra'n byw yn Ne Swdan am dair blynedd yn yr 1980au, mai menywod a merched oedd yn gwneud y rhan fwyaf o'r gwaith ac nad oedd ganddynt lawer o gyfleoedd i gael addysg. Mae 90% o fenywod yn anllythrennog ac yn fwy tebygol o farw wrth roi genedigaeth na chwblhau eu haddysg. Sefydlwyd ysgol breswyl i gynyddu'r posibilrwydd y byddai merched sy'n mynychu'r ysgol yn gallu canolbwyntio'n llawn ar addysg, yn hytrach na chael eu cadw gartref yn gyson i weithio a gofalu am aelodau'r teulu.

Mae gan Dde Swdan system o naw mlynedd o addysg gynradd a phedair blynedd o addysg uwchradd. Ar ôl tair blynedd o addysg gynradd, dewisir merched i fynychu Ysgol Ibba os ystyrir eu bod yn addas. Dechreuodd yr ysgol gydag un dosbarth o bedwaredd flwyddyn, ac yna mae wedi ychwanegu dosbarth bob blwyddyn nes eu bod yn gallu cynnig yr ystod gyflawn o addysg gynradd ac uwchradd. Mae ganddyn nhw egwyddor 'y pen a'r hoe', sy'n golygu bod y merched yn dysgu sgiliau ymarferol yn ogystal â phynciau addysg academaidd traddodiadol. Fe'u haddysgir yn Saesneg.

Mae'r ysgol yn wynebu llawer o heriau. Er nad yw Ibba mewn ardal ansefydlog iawn, mae diogelwch yn broblem. Mae angen staff mawr i addysgu a chefnogi'r myfyrwyr, ac mae'n rhaid adeiladu ystafelloedd dosbarth ac adeiladau eraill wrth i'r ysgol ddatblygu. Mae'r ysgol yn tyfu llawer o'i bwyd ei hun, ond gall fod prinder bwyd. Mae De Swdan yn dioddef o orchwyddiant sy'n creu straen ariannol. Serch hynny, bob blwyddyn mae nifer y myfyrwyr sy'n graddio yn cynyddu. Mae budd addysg yn treiddio i lawr ledled y rhwydwaith cymdeithasol, fel myfyrwyr yn dysgu am bwysigrwydd hylendid sydd wedyn yn cael ei drosglwyddo i'r sefyllfa gartref, dysgu sut i ymddwyn gyda bechgyn i osgoi beichiogrwydd, a defnyddiau ymarferol rhifedd.

Cyflwynodd Caroline sgwrs ddiddorol iawn a fwynhaodd pawb. Rhoddodd ffi'r siaradwr i'r ysgol ac ysgrifennon nhw lythyr diolch i'n Sefydliad y Merched. Os oes unrhyw un eisiau cefnogi'r ysgol gallant wneud rhodd ar eu gwefan.